Enflasyonda "Yok Satmak"
Prof. Dr. ibrahim Attila ACAR

Prof. Dr. ibrahim Attila ACAR

attila2000@gmail.com

Enflasyonda "Yok Satmak"

14 Mayıs 2019 - 06:14

Enflasyon konuşurken maliyetler başlayıp anlatmak adetten olmuş. Evet“maliyet” bir enflasyon sebebidir. Bir de “yok satmak” var ki mal yetiştirememek,  bu da  fiyatların yukarılarda bir yerlere yapışıp kalmasında etkilidir. Fiyatlar inmez. Doluluk, talep patlaması, mal yetiştirememek… “Olsa 10 ton daha.. şakır şakır satarız, ah elimizde olaydı tam zamanıydı” söylemleri arz yetersizliğidir. Bu da bir enflasyon unsurudur.

Kışın gıda enflasyonunun bir kısmını bunda aramak gerek. Çarşı pazara ulaşamayan üretici… Ürünü tarlada, tarla çamur, yollar kapanmış ama pazarda mal yok. Al sana yüksek fiyat. Bu sene rahmeti bol Allahım verdikçe verdi yağmuru. Seralar rüzgara fırtınaya yenik düştü. Haliyle çarşı Pazar bunu başka türlü fiyatladı.
TÜFE dört aydır yüksekten gidiyor. Devam eden kış faktörünü ihmal etmemek gerek.  Kanaatim, bunda şaşılacak bir şey yok. Ancak özellikle gıda grubunda bir hareket mevcut.Tarlanın çıkmaya başlaması, yeni mahsulün gelmeye başlaması ile fiyatlar gevşeyecektir.
TÜFE ‘de 15 yıl,  ay olarak bakılırsa  185 aydan beridir önümüze hesaplar konuyor. Bunca zamandır en yüksek artış bu dönemde 2019 Ocak ayında görüldü. Yıllıkartış tam yüzde 30,97… . Gıda ve alkolsüz içeceklerde %30 daha önceden hiç aşılmamıştı. Listeye bakalım:
“Çarliston biber, patlıcan, ıspanak, sivribiber, taze fasulye, salatalık, domates, havuç, kabak” Hakikaten fiyatlar yüksek, görüyoruz. Ancak sebze meyve sadece üretmekle kalmıyor, toplamak, ambalajlamak hatta kasalamak bile, nakliye, hale giriş manav ya da pazarcı tezgahlarındaherbir aşamada aracılarla ürün yeniden fiyatlanıyor. Darası firesi, akarı kokarı derseniz… işte o zaman borçlu bile çıkabiliriz.
Genel bir değerlendirme ile TÜFE'de Nisan ayında da yıllık bazda en fazla artış %31,86 ile gıda ve alkolsüz içecekler grubunda gerçekleşti. TÜFE'de, bir önceki yılın aynı ayına göre ev eşyası %27,64, çeşitli mal ve hizmetler %27,47, sağlık %19,75 ve lokanta ve oteller %19,58 ile artışın yüksek olduğu diğer ana harcama grupları oldu.
Nisan ayının zam şampiyonu %31,90'lık artışla limon oldu. Onu %31,55'le kuru soğan, %26,69'la havuç, %23,74'le kadın ceketi, %23,17 ile patates, %22,27 ile erkek gömleği, %21,10'la domates izledi.
Ucuzlayan da var. En çok patlıcan ucuzlamış mesela. Patlıcanın fiyatı %48 düşmüş.  Taze fasulye %31,51, çarliston biber %27,34, salatalıkta ise düşüş %25,85. Ama yetmiyor işte.
Sözün özü, bu üretim ve dağıtım modeliyle, yüksek fiyatlamalar her zaman olacaktır.Ürünün yerinde fiyatı, doğal afetler, aracı faktörü, hal vs süreçleri ciddi ele alınmalı başka bir ekim dikim ve dağıtım modeli planlanmalıdır.
Sözleşmeli çiftçilik, üretimin planlanması, hal yasası halk pazarları üzerine yeni modeller üzerine çalışılmalıdır. Türkiye 50 yıl önceki Türkiye değildir. O günün 30 milyon nüfus %60 kadarı köylerde yaşayan insanlardan oluşan nüfusa göre planlanan hal ve Pazar dengesi artık değişmeli kurumsal yapılar oluşturulmalıdır.
Aksi halde kazanan üretici olmayacak, kıt malın tabiatı gereği fiyatı yüksek olacaktır. Yüksek fiyatın sorumlusu yine üretici görünmekle beraber kazananı aracılar olacaktır. Halk da yüksek enflasyona daha fazla fiyat ödeyerek, başka harcamalarından kısarak, refahından vaz geçerek katlanmak zorunda kalacaktır. Ama herşeyin de bir sınırı mutlaka vardır.
 

YORUMLAR

  • 0 Yorum