'Kırmızı altın'da sorunsuz yıl yok gibi!
Prof. Dr. Harun Raşit Uysal

Prof. Dr. Harun Raşit Uysal

harunrasituysal@gmail.com

'Kırmızı altın'da sorunsuz yıl yok gibi!

31 Temmuz 2019 - 06:12

İçerdiği likopen adı verilen antioksidan bir maddeyle sağlık ve beslenme açısından altın gibi değerli bir ürün olan domatese “kırmızı altın”da deniyor. Türkiye’de üretilen domatesin önemli bir kısmı sofralarda (yemek içerisinde, kahvaltıda/salatada/yemekle çiğ olarak) tüketiliyor. Üretilen ve sanayide işlenen domatesin ise yüzde 80-90’ı gibi önemli bir miktarı salça sanayiinde kullanılıyor.
Salçalık domates üretimine bakınca, 2015 yılına kadar bir yükselme ivmesi görülüyor. Daha sonraları nüfusun artmasına rağmen bir düşüş söz konusu. Hatta 2015 yılına göre 2018’de 700 bin ton civarında bir azalma görülüyor. Buna paralel olarak 2015 ile 2018 yılı arasında kişi başına düşen salçalık domates tüketiminde de 5,5 kiloluk bir azalma bulunuyor.
Bu azalmanın nedenleri arasında birinci sırada; özellikle 2018’deki dövizhareketleri ile yükselen girdi fiyatları kadar üretici fiyatlarının artmamasını gösterebiliriz.
“Bakalım bu yıl ne olacak?” diye düşünürken bölgeden salçalık domatesin hasadıyla ilgili bilgiler gelmeye başladı. Gelmesiyle birlikte de…
…sorunlar baş göstermeye başladı. Örneğin hasadın başlamasına rağmen,fabrikaların alım konusunda nazlandığını sahadan öğrendik. Sahadaki üretici maliyetlerin yüksek, fiyatların ise düşük olduğuna vurgu yapıyor.
Sezon yeni başlıyor olmasına rağmen,salçalık domates fiyatı şu an kilogramda 42-43 kuruş bandında yer alıyor. Bir dekar domatesin maliyeti 4 bin lirayı geçiyor. Dekar başına 10 ton verim alındığını düşünürsek sadece maliyeti 4000 lira. Buna karşılık gelir 4300 lira ve dekarda üretici sadece 300 lira kazanıyor. O da şimdilik. Üretim artarsa üretici fiyatlarının daha da düşmesi olası.
Tarlada fiyat 43 kuruş ama geçenlerde bir tezgahta salçalık domatesin 1,5 liradan satıldığını gördüm.
Salçalık domates üretimi sözleşmeli yöntemle yapılıyor.Sözleşmeler de genellikle sanayiciler tarafından tek taraflı olarak hazırlanıyor ve üreticiler açısından oldukça ağır yükümlülükler içeriyor. Hatta çoğu zaman bazı sanayiciler kendilerinin hazırladığı sözleşmeye bile uymuyor ve taahhüt edilen domatesin tamamını almıyorlar.
Diğer taraftan sözleşmeli üretimde, münavebe uygulamaksızın sürekli sanayi domatesi yetiştirilmesi, beraberinde aşırı gübre, ilaç, su kullanımını getiriyor ve bu da uzun dönemde toprak verimliliğinin sürdürülebilirliğini olumsuz yönde etkiliyor.
Salçalık domates üretenlerin ya da geniş bir perspektifle bakacak olursak, köylünün maliyet, kalite, pazar gibi sorunları çözmesinin tek yolu kooperatifleşme olarak görünüyor.
Sağlıkla kalın…
 
 

YORUMLAR

  • 1 Yorum
  • Vecdi karacaoglu
    2 ay önce
    Herkes kendisi yapsın bu yıl yine salça fb. Fiati yüksek olacak