Reklam
Hüseyin Çağlar

Hüseyin Çağlar

h.caglar61@windowslive.com

Büyük Menderes Nehri yok olmasın

19 Temmuz 2021 - 03:55

Bugün birçok dilde nehirlerin 'dolana dolana akmasına, kıvrımlar yapmasına' Menderes denir; Menderes sözcüğü kökenini Antik Yunan’da Meandros, bugünkü adıyla Büyük Menderes Nehri'nden alır.
Kendine özgü su, toprak, iklim yapısı ve canlı dokusuyla Büyük Menderes Havzası çağlar boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Havzada o kadar çok kavim yaşar ki, ünlü tarihçi Herodot Büyük Menderes Havzası’nı 'Uygarlıklar Vadisi' olarak adlandırır. M.Ö 700 yıllarında Lidyalılar tarihteki ilk parayı basar. O paranın yüzünde Menderes'in ışıklı sularının yer aldığı bilinir. Medeniyetlerin bu bölgede doğmasında, büklüm büklüm çizdiği yol üzerinde bölgenin en verimli tarım arazilerini oluşturan ve canlılara hayat veren “Büyük Menderes Nehr’nin rolü büyüktür. 



Büyük Menderes Batı Anadolu’nun en büyük nehridir ve Menderes Havzası’nın ana sulama kaynağıdır. Afyon Dinar ilçesi Suçıkan mevkiinden doğan Büyük Menderes Kufi Suyu ve Banaz Çayı kollarının birleşmesiyle oluşur. 548 km uzunluğu ile Türkiye'nin en uzun nehirlerinden biri olan Büyük Menderes, Afyon, Uşak ve Denizli’den geçerek Aydın Söke'den Ege Denizine dökülmektedir. 
Büyük Menderes, Denizli’nin Işıklı, Aydın’ın Bafa Gölü’ne ve Büyük Menderes Deltası’na can vermektedir. Dünyanın başka hiçbir yerinde görülmeyen 30’un üzerinde endemik bitki türüne, tepeli pelikan gibi tehdit altındaki kuş türlerine, flamingolara, sadece kendi havzasında yaşayabilen bir dişli sazancık türüne ve Tavas kurbağasına ev sahipliği yapmaktadır. Aynı zamanda Dünya Kültür Mirası Pamukkale’yi de besleyen Büyük Menderes pamuğa, incire can suyu, yüzbinlerse insana yaşam kaynağı olmaktadır. Ormanlar, makilikler, sulak alanlar gibi zengin habitatlara sahip olan büyük menderes havzası ekolojik açıdan son derece önemlidir. 
Büyük Menderes Havzası sahip olduğu iklim koşulları nedeniyle Türkiye’deki tarımsal üretimin yüzde 15’ni karşılamaktadır. İncir üretiminin %65'i, zeytin üretiminin %20'si, pamuk üretiminin %14'ü bölgede gerçekleşiyor. Bu nedenle Büyük Menderes ülke için büyük önem taşımaktadır. 



Ancak bu kadar öneme sahip Büyük Menderes Nehri korunamadı. Korunması yönünde hiçbir idari önlem alınmadığı için Büyük Menderes Nehrine her yıl 400 milyon tondan daha fazla kirletici bırakılmaktadır. Nehre Denizli ve Uşak illerinde deri, tekstil ve kentsel atıklar bırakılırken, Aydın'da ise jeotermal akışkanları, sanayi kuruluşlarının atıkları, maden tozları, zeytin karasuları, kentsel atıklar ve tarım ilaçları boşaltılmaktadır. Nehrin suları uzun yıllardır dökülen bu kirleticiler nedeniyle dördüncü sınıf su kalitesine geriledi. Büyük Menderes Nehri Türkiye’nin en kirli üçüncü nehri durumdadır.
Büyük Menderes Havzasında endüstriyel, tarımsal ve evsel atıklar nedeniyle oluşan su kirliliği bölgede yaşayan 3,5 milyon kişiyi ve ekosistemi tehdit etmektedir. Yapılan çalışmalarda Menderes Nehrinde yüksek oranda kimyasal, biyolojik, organik, inorganik, bakteriyolojik, radyonükleit kirlilik olduğu saptanmıştır. Pek çok ağır metal, kimyasal-biyolojik-fiziksel-radyoaktif kirlilik içeren Menderes'in sularının tarımsal sulamada kullanılması sonucu havza topraklarında yetiştirilen tarımsal ürünler sağlıklı ürün vasfını kaybetmektedir. Yapılan bilimsel çalışmalar bu sağlıksız tarım ürünlerinin canlılarda genetik yapıyı bozduğunu, kansere sebep olduğunu gösteriyor.
Bin yıllardır Ege'nin ovalarına bereket taşıyan, can veren, geçtiği yerleşim yerlerine yaşam taşıyan Büyük Menderes nehri ne yazık ki bugünlerde can çekişiyor. Büyük Menderes Nehri kirlenme dışında ayrıca büyük bir sorunla da karşı karşıyadır. İklim değişikliği ve buna bağlı yaşanan kuraklık yüzünden çölleşme süreci hız kazanmıştır. Toprakların kentleşmeye, yapılaşmaya, sanayileşmeye, otoban yapılarına açılması tarım dışı alan kullanımını arttırmış, sulak alanların azalması ve kirlenmesi sonucunu doğurmuştur. Neredeyse her çay ve derenin üzerine gölet ve baraj kurulması, ormanların yok edilmesi, maden sahalarının artması, karbondioksit salınımına sebep olan jeotermal santrallerin aşırı miktarda yapımı ve hiçbir kurala uymayan çalışmaları havzada ekolojik yıkımı hızlandırmıştır En verimli topraklara ve bitki örtüsüne sahip Menderes havzası çölleşme tehlikesiyle karşı karşıyadır. 
Büyük Menderesle birlikte Aydın’ın pamuğu, inciri, zeytini. Denizli’nin üzümü, Pamukkale, Uşak'ın Halısı da tehlikede. Avrupa'da 3.500 çift kalmış tepeli pelikan yaşam savaşı veriyor. Bölgede yayın ve sazan balıklarının da aralarında bulunduğu toplu balık ölümlerine rastlanmaktadır. 



Çok geç olmadan Büyük Menderes kurtarılmalı. Bunun için Kentsel ve endüstriyel atık su kaynakları denetlenmeli, arıtma sistemleri kurulmalı, jeotermal santrallerin olumsuz etkilerine acilen çözüm getirilmeli, vahşi sulama yöntemleri bırakılmalıdır. Kaçak ruhsatsız kuyular acilen durdurulmalı, su kaynakları ve sulak alanlar korunmalı, Nehrin kurumasını önlemek amacıyla nehrin besleyici kolları üzerine göl, gölet, baraj, HES yapılmasına izin verilmemelidir. 

FACEBOOK YORUMLAR

YORUMLAR

  • 0 Yorum
test